Ilustración: Iago Valverde
Ilustración: Iago Valverde

O ollo do mar

Antigamente pensábase que o Galiñeiro era un “brazo de mar” que asomaba a través de diversos mananciais coñecidos como “ollos do mar”

Entre o Galiñeiro e o mar existía unha estraña relación: antigamente pensábase que este monte era un “brazo de mar”, mar que asomaba através de diversos mananciais ou olleiros, coñecidos como “ollos do mar”. Un destes ollos situaríase sobre o Campo Redondo. Un segundo ollo estaría ao pé da Loma da Sorra. Outro manancial tería o seu nacimento entre as dúas Ghallas do Galiñeiro, ao pé do penedo coñecido precisamente como Ollo do Mar. Estas aguas alimentarían a Fonte Coberta, e baixarían cara Vincios através da Regheira da Raís. Como consecuencia da súa conexión co mar, o fluxo de agua considerábase permanente, daí que os pastos regados por estes olleiros se conservaran verdes durante todo o ano.
A proximidade do mar a este cume era tal que achegando a orella á grencha que se abre a carón do penedo do Ollo do Mar “sintes cantar a ághua”. Exactamente igual que na Fonte de Sanomédio (Camos) e na Pedra da Laghoa (Coruxo), lugares que se relacionaban así mesmo co mar, e nos que podía ser escuitado o seu bater.
En Zamáns aínda hoxe se acredita na existencia dun mar subterráneo que se estendería baixo a terra toda, e do cal manarían as fontes. De se abrir algún día a superficie da terra, Zamáns enteiro se precipitaría sen remedio sobre as aguas deste mar.
O mesmo topónimo de Zamáns (quizais debería ser realmente Samáns) fai alusión á abundancia de agua nos seus prados e barxíos.
Este mar soterrado non é outro que o Mar Coalhado portugués ou a Mar Tapada asturiana, mar que se estende baixo o océano e baixo o continente, asomando através de lagoas, fontes e “pozos peagos”. Así, as pozas, mananciais e olleiros das nosas máis altas chans transformáronse na tradición popular nos “ollos” e nos “ouvidos” do mar coallado, órgaos dun misterioso océano que se eleva até os cumes, como buscando tocar o ceu.
Ese mar está relacionado coa morte: o Pozo da Lagoa (Coruxo) tragaba os bois e as vacas que abrevaban confiadamente nas súas ribeiras, e fora responsábel da destrución do Coruxo primitivo, polo que tiña relación coa vila alagada de Troia ou Toralla.
O outro ollo de mar do monte do Maúxo, a Fonte de Sanomedio, podería estar relacionado con outra “cidade dos mortos”: a vila de Gaifar, soterrada baixo as desaparecidas dunas da Area de Lourido, en Nigrán.
Na Bretaña o mar subterráneo é o “Mar dos Mortos”, e dise que alí está tan perto da superficie terrestre que se pode escuitar -tamén- o seu bater. Quizais non sexa casual esta comunidade de ideas en dous países que teñen en común a súa condición de “Finisterres” atlánticos, lugares de embarque das almas dos mortos cara o Mar Occidental.
O Mar Coallado tamén se relacionaba cos tesouros do mundo subterráneo, como o leito de diamantes que custodiaba o cuélebre asturiano (a becha alada da mitoloxía astur). Tocar estes tesouros podía provocar o rebordamento do mar através destas aberturas, alagando todo en redor.
Hai uns anos, cando quixeran abrir unha mina no Galiñeiro para a explotación de minerais preciosos (“terras raras” e minerais radiactivos, polo que parece) o proxecto non fora adiante. Segundo os viciños “non se teñen metido aí no monte Ghaliñeiro porque disque o Ghaliñeiro é un brazo de mar (…) é pelighroso, porque se rebenta o monte…”.
Estes afloramentos do mar subterráneo adoitaban ser custodiados por unha muller mítica, unha serpe ou un dragón, seres relacionados co Inframundo. En certas ocasións provocaban o seu rebordamento, asolagando as vilas habitadas e causando grandes mortalidades.
Tamén na historia mítica do Galiñeiro semella que se produciu este episodio, relacionado aquí co diluvio: unha grande enchenta, orixinada no cume do Galiñeiro, baixou cara Vincios levantando unha grande esborrallada ao seu paso camiño do mar. Os Pedraghullos das Ghallas e da Fonda do Arruído serían os testemuños da catástrofe.
Estas manifestacións de viciños de Vincios e Zamáns quizais encerren un vello tabú, “porque ao Ghaliñeiro non se lle pode tocar”, preocupación esta que compartían cos viciños de Vilas, que temían que algún día puidese rebentar o seu propio “brazo de mar”, localizado na Loma da Sorra. Este tabú tería protexido as cotas altas da serra, unha das entradas ao Mar Coallado, o Alén dos antigos povos atlánticos.
Coa chegada do cristianismo, muitas destas portas ao mundo inferior pasaron a ser consideradas entradas ao inferno. Perto do cume do monte Aloia coñecemos, precisamente, un Coto do Inferno relacionado co Río do Inferno ou da Trapa.

RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Afonso. A memoria da pedra. Lendas do monte Galiñeiro. En: Clube Espeleolóxico Maúxo. As covas de Vincios. Comunidade de Montes Veniñais en Man Común de Vincios. Vigo: 2005. p. 134-136

Acerca de cartografías sensibles

Cartografías Sensibles é un proxecto que aposta pola defensa e a posta en valor do patrimonio da parroquia de Vincios e da Serra do Galiñeiro.

Trátase dunha achega virtual a unha realidade territorial rica e complexa a través de mapas que nos fan descubrir historias, topónimos, muíños, covas, penedos, xacementos arqueolóxicos, lendas, músicas e tantos outros elementos que configuran a identidade deste lugar.

A Comunidade de Montes de Vincios leva anos promovendo a multifuncionalidade dun espazo vivo, con infinidade de posibilidades tanto productivas como ambientais ou de lecer. Unha contorna especial na que conviven os usos dos recursos naturais coa paixón pola natureza en todas as súas formas e actividades, así como coa conservación das tradicións, dos valores naturais e do patrimonio cultural.

Axenda de Eventos

No hay eventos programados.

View Calendar

Contacta con nós

O teu nome (requerido)

O teu email (requerido)

Asunto

Mensaxe

Acepto a Política de Privacidade